Bugün sizlere tarih kitaplarında kısaca anlatılıp geçilen, pek üzerinde durulmasa da insanı okuyunca kendisine çeken "Merkantilizm" konusunu anlatacağız. Merkantilizm nedir? sorusuna öncelikle kelimenin anlamını açıklayıp ardından bu anlayışın temel ilkelerini açıklayarak cevap vereceğiz. Karşıt görüşü fizyokrasi olan bu uygulayış biçiminin tanımına, nedenlerine, sonuçlarına ve tarihteki etkilerine göz atalım. Merkantilizm ne demektir? sorusuna adım adım cevap vermeye başlıyoruz. 

En basit haliyle merkantilizm, 15. ve 18. yüzyıllar arasında özellikle Batı Avrupa ülkelerince sıkça tercih edilmiş, ticari burjuva kazançlarını koruyan, ekonomik ve iktisadi bir teori olarak adlandırılabilir. Merkantilizm kelimesinin sözlük anlamı ile merkantilizm hakkında bilgi vermeye başlayalım.

Merkantilizm Nedir?


Merkantilizm Tanımı: Kökeni merchandise kelimesinden gelen, sistematik ve iktisadi teorik düşünce sistemidir. Devletin sahip olduğu hazine ve kıymetli eşyaların (altın, gümüş ve o dönemin değerli diğer madenleri) arttırılmasına odaklanan, dış ticaretle bu gücün arttırılmasını hedefleyen, devletin de ekonomiye katılıyor olması gerektiği görüşünü savunan, en önemlisi de ticarette bir tarafın devamlı kandırıldığını düşünen teorik bakış açısıdır.

merkantilizm nedir
Merkantilizm nedir? sorusunun cevabını biraz daha açalım. Ülkelerin sahip oldukları altın ve benzeri değerli eşyalarla güçlerini ortaya koydukları dönemlerde ortaya çıkan bu teoriyi savunan kişilere "merkantilist" adı verilmektedir. Merkantilizm ülke hazinesine giren altın yani değerli maden sayısını arttırmaya odaklandığı gibi, aynı şekilde ülkeden çıkan değerli maden tutarını da azaltmaya çalışmaktadır. (Başka devletlere ödeme yapmak gibi düşünebilirsiniz.)

Günümüz merkantilizm anlayışı gibi olaya yaklaşırsak, bu teoriyi orta çağ ülkelerinin "dış ticaret fazlası veren ülke" olma gayreti olarak da adlandırabiliriz.

Merkantilizmin temel özellikleri:

  • İhracatın getirisi ithalattan her zaman daha fazladır.

  • Ülkenin zengin olduğu ihracat rakamlarından ve sahip olduğu değerli maden stoklarından tespit edilmektedir.

  • Devletin ekonomiye olan katkısı arttırılmaktadır.

  • Kamu hizmet ve kurumlarının geliştirilmesi amaçlanmaktadır.

  • Merkantilizm, temel varsayımları gereğince ihracatı ham maddeyle yapmayı ve bu yoldan gelir elde etmeyi uygun bulmaz. Merkantilizm düşüncesi gereğince ham madde işlenip, ardından satışa sunulmalıdır.

  • Ülkeler açısından borçlanmak sorun değildir. Merkantilizm düşünce sistemi gereğince dikkat edilmesi gereken tek kuram bu dengenin korunmasıdır.

  • Uzak ülkelerdeki müşterilere ulaşmak teşvik hedefidir. Bu nedenle merkantilizm dönemi içerisinde birçok farklı denizaşırı ticari faaliyet gösterilmiştir.

  • Halka gelir birimi olarak bakılır ve bu nedenle günümüz sistemlerinde olduğu gibi nüfus sayısının artması yönünde teşvikler düzenlenir.

  • Merkantilizm özellikleri günümüz devlerinin geçmiş temellerini oluşturmaktadır. Bu idea popüler olduğu dönemlerde uygulayıcı ülkelere çok büyük getiriler sağlamıştır.

  • Vergilerin yükseltilmesi ve buna bağlı gelir artışı uygun görülmüştür.

  • Ünlü merkantilistler tarafından geçmişte uygulanmış, Avrupa'nın geleceği üzerinde etkisi olan bir uygulamadır.

  • Miktar teorisi ile örtüşen bir yapıdır.


Merkantilizm Ne Zaman Nasıl Ortaya Çıktı?


merkantilizm nedir ne zaman nasıl ortaya çıktı
Sıkça sorulan merkantilizm nedir sorusunun yanı sıra insanlar, bu teorinin hangi dönemde ortaya çıktığını da merak etmişlerdir. 15. yüzyılın son demlerinde temelleri atılan bu teori, feodalizmin çökmesi ile yavaş yavaş ortaya çıkmıştır. Ticaret kapitalizminin hacmi büyüyüp, ticari burjuva sınıfının kurnaz planları ön plana çıktıkça bu görüş daha belirgin hale gelmiştir. Yaklaşık 100 senelik bir yaygınlaşma sürecinden sonra merkantilizm destekçisi ülkeler giderek artmış ve 16. yüzyıl sonlarında neredeyse tüm Batı Avrupa ülkeleri bu görüşü destekler olmuştur.

merkantilizmin ortaya çıkışı
Merkantilizmin ortaya çıkışı Rönesans ve reform hareketlerinin ortaya çıkarılmasıyla birlikte peydahlanan yeni iktisadi bakış açılarının kıymet görmesine dayanmaktadır. Feodalizm, sınıfları gereğince ticareti "tüccar" kesiminin yönetimine bırakırken, merkantilizm görüşünün çıkışı gündeme gelerek bu yönetimin de devlete verilmesi sağlanmıştır. Feodalizmin (feodal sistemin) çöküşü merkantilizmin ortaya çıkışı için bir fırsat oluşturmuştur.

merkantilizmin çöküşü
Günümüz dünyasında rağbet gören her görüşün olduğu gibi merkantilizm kavramının da bir çöküş dönemi bulunmaktadır. Tam net tarihler olmamakla birlikte 15. ve 18. yüzyıllar arasında dönem dönem rağbet gören bu iktisat teorisi, sanayi devrimi ile tarihin tozlu sayfalarına gömülmüştür. Merkantilizm başlangıç ve bitiş tarihleri hakkında da bilgi verdiğimize göre merkantilizm nedir? sorusunun en çok merak edilen alt dalı olan "temel ilkeler" konusuna geçelim.

Merkantilizmin Temel İlkeleri Nelerdir?


merkantilizm temel ilkeleri nedir

Merkantilizm temel ilkeleri bakımından 2 ana düşünce yapısına bağlanan, anlaşılması kolay ve tarihteki yeri sağlam olan bir teoridir. Merkantilizmin temel ilkeleri  şunlardır:

  • Ülkenin zenginliği sahip olduğu tüm değerli madenlerin, diğer ülkelerle olan kıyası neticesinde tespit edilmektedir.

  • Ekonomik kapitalizm kavramının ilerletilebilmesi ve ülkeye faydalı hale getirilebilmesi için devletin ekonomik faaliyetlerde öncü olması gerekir.

  • Sömürgeci devlet anlayışı bu düşünce sisteminin temel ilkeleri arasında yer alır.

  • Koloni oluşturma hedefleri ve buna bağlı olarak devletlerin büyütülmesi.

  • Milli üretime sahip çıkılarak, milli üretim olan mallarla dış ticaret yapılması.


Merkantilizm temel ilkeleri nedir sorusunun cevabını verdikten sonra

Merkantilizmin Sonuçları Nelerdir?


Merkantilizm sonuçları ile Dünya tarihinde büyük izler bırakan, iktisadi bir teoridir. Bu merkantilizmin etkileri şunlardır:

  • Dönem dönem haksız ve dengesiz kazanç sağlanmasına neden olmuştur.

  • Ticari ilişkilerde global anlamda büyük bir çıkarcılığın oluşmasını sağlamıştır.

  • Bazı ülkelerin çok fazla gelişmesini, bazılarının ise gerilemesine neden olmuştur.

  • Sömürge kaynağı olan ülkelerin geleceklerinde büyük yaralar bırakmıştır.


Dünya Ülkelerinin Merkantilizm Anlayışları ve Temsilcileri


merkantilizm temsilcileri nedir

Ülkelerin merkantilizm anlayışları tarih içerisinde devamlı değişkenlik göstermiştir. Fransızlar, İngilizler, Almanlar ve İspanyollar merkantilizm kavramını anlam ve düşünce biçimi bakımından farklı temellere dayandırarak yorumlamıştır.

Ülkelerin merkantilizm anlayışları ve özellikleri şu şekildedir:

Alman Merkantilizmi (Kameralizm)



  • Friedrich Wilhelm ve Büyük Friedrich tarafından temsil edilen bir Alman görüşüdür.

  • Merkantilizm nedir? başlığı altında anlattığımız menfaatler ile örtüşen bir ekonomi politikasıdır.

  • Kameralizmin temel amacı devlet hazinesine giren altın miktarını arttırmak ve devletin zenginleşmesini sağlamaktır.


Fransız Merkantilizmi (Colbertism – Sınai Merkantilizm) 



  • Sanayi merkantilizminin temel amacı bu görüş gereğince ortaya çıkmıştır.

  • Ülkenin üreterek kazanacağını uygun gören bir görüş sistemidir.

  • Jean Bodin gibi önemli isimler tarafından temsil edilmiştir. Temsilcileri arasında zaman zaman fikir ayrılıkları olduğu bilinmektedir.

  • Colbertism (merkantilizmin alt dallarından birisi) ise bu farklı görüşlerin en çok onay alanıdır. Kaliteli mal, yüksek fiyat, farklı teşvik modelleri ve devletin farklı politikalarıyla ticarete müdahalelerini haklı bulan bir görüştür.


İspanyol Merkantilizmi (Bulyonizm – Külçeci)



  • En ilkel ve geri kalmış merkantilizm görüşü olarak nitelendirilebilir.

  • Sadece ülkeye gerekirse illegal adımlar atılarak altın sokmayı hedefler.

  • Ülkeden altın çıkışını yasaklayan bir uygulamadır.

  • Merkantilizm nedir? başlığı altında anlattığımız temel ilkeler ile bazı durumlarda zırt düşebilir.


İngiliz Merkantilizmi (Ticari Merkantilizm)



  • Dengeli ve başarıya ulaşmış bir görüştür.

  • Merkantilistler tarafından deniz ticaretine odaklanılan bir dönemdir.

  • Denizcilik ile dış ihracatın arttırılması yönünde çalışmalar yapılmıştır.

  • İngilizlerin başarıya ulaşıp, büyük bir ekonomiye sahip olmalarında oldukça büyük bir etkisi bulunan, uygulamada zirve yapmış bir düşünce yapısıdır.


Neo Merkantilizm Nedir?


Birinci Dünya Savaşı ve İkinci Dünya Savaşı dönemlerinde yaşanmış temel merkantilizm düşüncesi ile örtüşen eylemler bütünüdür. Dış ticaret eylemleri üzerine kurulan kısıtlayıcı ve yeni sistemler, bu eski çağ sisteminin tekrar gündeme gelmesine neden olmuştur. Normal merkantilizm akımından en temel farkı ise ürün çeşitliliği bakımından neo merkantilizm kavramının daha zengin oluşudur.

neo merkantilizm
Neo merkantilizm temel özellikleri ve amacı bakımından başka bir farklılığa sahip değildir diyebiliriz. Elbette savaş aralığında gündeme gelmiş olan bu ekonomik görüş bazı değişimlere de ev sahipliği yapmış olabilir.

Rönesans Nedir? Nedenleri ve Sonuçları Nelerdir?