İnsan henüz anne karnında iken bir grup hücrenin organ ve dokulara dönüşmesi ile karmaşık bir metabolizma halini alır. Sadece basit hücreler iken özel görevli yapılara dönüşebilen bu hücrelere "kök hücre" denir. Tıp teknolojisinin gelişimi bu hücrelerin kullanım alanlarının olduğunu ortaya çıkarttı. Yazımızda kök hücre tedavisi, hücre çeşitleri ve kemik iliği uygulamaları konusunda detaylı bir inceleme yaptık. 

Anne karnında bir grup hücre, organ ve doku hücrelerine evrilerek bizim karmaşık metabolizmamızı oluşturur. Biz dünyaya geldikten sonra bu hücreler bünyemizde çalışmaya devam ederler. Tek bir fark olur anne karnında ve doğduktan hemen sonra kısa bir süre bu hücreleri üretebiliriz fakat yaşlandıkça bu hücreler azalmaya başlar. Etkinlikleri sayıları doğrultusunda azalır. Bu hücrelerin mucizesi, tamiri imkansız olan sinir dokusunu dahil yavaş da olsa onarabilir olmalarıdır. Bunu sadece sinir dokusu için değil uygulandıkları her doku için yapabilirler. Bu yetenekleri ile kök hücre kullanımı birçok hastalığın çözümüne umut ışığı vermekte.

Kullanılabilir Hücre Çeşitleri Nelerdir?


kök hücre tedavisi
Anne karnında iken organ ve dokuları meydana getirebilen hücrelere "embriyonik kök hücre" adı verilir. Bu hücreler, etkinliği vücutta tutulan kök hücrelerden daha yüksek ve etkili olan hücrelerdir.

Doğumdan sonra yeni doğan bebek vücudunda on bin hücrede bir bulunabilen bu hücreler yaş ile beraber bir milyon hücrede bir oranına düşerler. Tam anlamıyla taze can dolu bu hücrelerin nakil için nasıl ve ne zaman alındığından yazının devamında bahsedeceğiz.

Vücutta depo olarak belli miktarda bulunan hücre türlerine ise "somatik kök hücre" adı verilir. Bu hücreler vücudun farklı bölgelerinde bulunur. Tabii bulundukları bölgeye göre nakil için toplama yöntemleri değişir. Bu hücrelerin görevi hasar oluştuğunda hasar olan bölgeyi tamir etmektir.

Kıymetli, nadir ve tesirleri yüksek olduğu için vücut bu hücreleri ilk seçenek olarak kullanmaz. Sadece konu onlara geldiğinde metabolizmamız onları işletir.

Kök Hücre Nakil Tedavisi Nedir?


kemik iliği
Kişinin kendisiyle tam uyumlu veya en az yarı uyumlu ( bu kriterler hematolog tarafından belirlenmektedir) bir donörden (bağışçı) nakil için toplanan kök hücreleri almasına nakil tedavisi denir.

Öncelikle kök hücrelerin nakil için hazırlanmasında kullanılan tekniklerden bahsedelim.

  • Embriyonik kök hücreler henüz anne karnında iken alınır.

  • Kordon dediğimiz anne ve bebek arasında kan dolaşımını sağlayan damar yapısından anne ya da bebeğin hayatını tehdit etmeyecek şekilde alınır.

  • Alınan bu kök hücre grubu istenirse bebeğin ileri yaşları için saklanabileceği gibi o an bağışlanabilir.

  • Somatik kök hücrelerin toplanmasında bölgesine göre iki çeşit sık kullanılır. En bilineni kalça kemiği iliğinde depo olarak tutuldukları noktadan ürün alınmasıdır. Bu işlem için bağışçıdan tetkikler çalışılır.

  • Kişi bağışa uygunsa işlem planlanır ve bağışçıdan 1 ünite kan alınarak işlem sırasında (veya hastane prosedürüne göre sonrasında) verilmek için saklanır.

  • Genel anestezi altında kalça kemiği üzerinden küçük bir alandan kemik iliği bölgesine ulaşılır. Kök hücre toplanarak nakil ürünü oluşturulur. Bağışçı işlem sonrası genellikle aynı gün tabucu edilir.

  • Somatik kök hücrelerin toplanmasında diğer yöntem cerrahi olamadan bağışçının uygunluğuna göre kandan nakil ürünü toplanmasıdır. Bu işlem içinde tetkikler çalışılır.

  • Uygunluk görüldükten sonraya bağışçıya 4 -5 günde iki defa olacak şekilde ilaç uygulanır. Bu ilaç kök hücrelerin kana çekilmesini sağlar. Sonrasında bağışçı kolunda açılan bir damar yolu ile kök hücrelerini kandan toplayan bir cihaza bağlanır.

  • 2 ile 4 saat arasında nakil ürünü toplanır. Bağışçı için bu yöntem hiçbir hayati risk içermez.


Nakil Tedavisi Hangi Hastalıklar İçin Kullanılabilir?


kök hücre ilik
Anlattığımız yöntemlerle nakil hücreleri toplanır. Hücreler çok hassas olduğu için özel şartlar altında saklanırlar.

Peki kök hücre nakil tedavisi hangi hastalıklarda kullanılır?

  • Lösemi çeşitleri.

  • Anemi çeşitleri.

  • Lenfoma.

  • Multipıl Myeloma.

  • Bazı immün sistem hastalıkları.

  • Doğuştan gelen organ ve hormon hastalıkları.

  • Bazı kalp hastalıkları.

  • Kazalar ile gelişen büyük organ hasarları.


Bunlar haricinde inme olarak bilinen beyin damar tıkanıklıklarının kapattığı bölgelerde tedavi denenmiş, henüz net onay almasa bile başarılı laboratuvar sonuçları alınmıştır.

Nakil tedavisi alacak hastalara toplanan hücreler damar yolu ile verilir. Bu hastalar genellikle hassasiyetle izlenmesi gereken bir profile sahiptir. Nakil tedavisi ve sonrasında vücudun uyumu süresince özenli şekilde bakılmaları gerekir.

Bağışıklık sistemleri çok güçsüz olacağı için dışarıdan gelebilecek her tür enfeksiyon ve enfeksiyon kaynaklarından korunmaları büyük önem arz eder.

Enfeksiyon ile birlikte gelen ateş hem kök hücre nakil tedavisini durduracak hem de nakil yapılmışsa taze hücrelere zarar verecektir. Bu da hastanın iyileşmesini önleyebilir.

Çeşitli hastalıklar ve kazalar sonucunda birçok insan kök hücreye ve kemik iliği nakline ihtiyaç duymakta, sıra beklemekte. Kısa bir zaman ayırarak sizde Kızılay Kan Bağışı Merkezleri üzerinden bağışçı olabilir.

Sessizce bir hayat kurtarabilirsiniz.

Meme Kanseri Nedir? Meme Kanserinden Korunma Yolları Nelerdir?