Kendini gerçekleştiren kehanet, Pygmalion etkisi, Rosenthal etkisi veya Beklenti etkisi olarak da bilinir. Olasılıkların kehaneti şeklinde de isim alabilen Pygmalion etkisinin tam tersi durumu ise Golem etkisidir. Psikoloji ve edebiyata özgü bir olgudur.

İki Alman psikolog Rosenthal ve Jacobson 1968'de bir araştırma yaptılar. Bu araştırmaya göre; öğretmen beklentilerinin öğrenci performanslarını etkilediği sonucuna ulaştılar. Olumlu beklentiler performansları olumlu yönde etkiler, olumsuz beklentiler ise performansı olumsuz etkiler. Rosenthal ve Jocobsen bu araştırmaya Pygmalion etkisi ismini verdiler.

Kendini Gerçekleştiren Kehanet Ne Anlama Gelir?


Pygmalion etkisi rosenthal beklenti olasılıkların kehaneti
İnsanın bir süre sonra kendisinden beklenilen biçimde davranışlar sergilemesi durumu, kendini gerçekleştiren kehanettir. Bu olguya göre insanın davranışları beklentilere denk düşmektedir. Sanat, bilim, edebiyat ve mitoloji, Pygmalion etkisini değişik boyutlarda ele almıştır.

Psikolojide ise kendini gerçekleştiren kehanet, bilimsel araştırmalarla desteklendi. Buna göre; başlangıç olarak gerçekliği bulunmayan bir durum hakkında beklentinin oluşması, o beklentinin gerçekleşme sürecine yol açar ve beklenen davranış gerçekleşir. Bu teori iki Alman araştırmacı tarafından bir at üzerinde deney yapılarak bilimsel anlamda kanıtlandı. Aynı şekilde, araştırma, insanların bilinçaltı beklentilerini de açıklamaktadır.

Kendini gerçekleştiren kehanet, Rosenthal ile Jacobson tarafından pek çok alanda deney yapıldıktan sonra ortaya atıldı. Tarafsız şekilde oluşturulan gruplara rağmen, öğretmenlerin yüksek beklenti içinde oldukları gruplarda bulunan öğrenciler, beklenen başarıyı göstermişlerdir. Rosenthal etkisi veya beklenti etkisi sonucuna göre; öğretmen beklentileri öğrenci performansını önemli ölçüde etkiler. Bunun bir başka örneği ise yönetici beklentileri ve çalışanların performanslarıdır.

psikoloji kendini gerçekleştiren kehanet
Sosyolog Robert Merton olasılıkların kehaneti ya da Pygmalion etkisini; ''Herhangi bir durumun yanlış tanımlanması, yanlışı doğruya dönüştüren yeni bir davranışın ortaya çıkmasına yol açar'' şeklinde değerlendirdi. Harvard Üniversitesi'nin profesörlerinden olan Robert Rosenthal, 1971 senesinde bu konuyla ilgili olarak öncelikle farelerle ve sonrasında da 18 öğretmen ile 650 öğrenciyi kapsayan araştırmalar yaptı.

Kendini gerçekleştiren kehanet kanıtlandıktan sonra pek çok alanda kullanıldı. Bunlardan bazıları:

  • Hawthorne etkisi

  • Akıllı Hans etkisi

  • Plasebo etkisi


Sanatta Pygmalion Etkisi


Pygmalion etkisi rosenthal beklenti olasılıkların kehaneti
Pygmalion etkisinin sanat alanında da yansımaları olmuştur. En önemlilerini şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Bir bilimkurgu filmi olan Azınlık Raporu

  • Bernard Shaw tarafından 1916 senesinde yazılan ve ilerleyen dönemlerde müzikal şekline dönüştürülen My Fair Lady isimli oyun.

  • Matrix filmlerinde de Pygmalion etkisine rastlanır.

  • Aynı şekilde Star Wars Episode 3 filmi de bu olguya örnektir.


Mitolojide Kendini Gerçekleştiren Kehanet


Pygmalion etkisi rosenthal beklenti olasılıkların kehaneti kendini gerçekleştiren kehanet
Mitolojiye göre; Kıbrıslı heykeltıraş Pygmalion, fildişinden bir heykel yapar. Sonra bu heykele aşık olur. Heykeline Galatea adını verir. Tanrıça Aphrodite ise onun bu saplantısını fark eder. Galatea'ya can verir, Pygmalion ile aşk yaşamasına yardım eder.

Bir başka örnek ise Yunan kralı Oidipus. Onun en büyük korkusu babasını öldürmesi ve annesiyle evlenmesidir. Bu kehaneti gerçeğe dönüşür.

Beklenti yansıması şeklinde de literatürde bulunan kendini gerçekleştiren kehanet, bu örnekleri şu şekilde açıklar; bir nesneye, kavrama ya da insana olan beklentiler ve tutumlar, algıya dönüştüğü zaman kesinlikle gerçekleşir. Tam tersi kendini gerçekleştiremeyen kehanet ise kişinin algısı ve tutumunu kontrol edebilmesiyle alakalıdır.

Bilim Felsefesi Nedir?