Uçmak mümkün olduktan sonra konu uçmayı geliştirmeye gelmişti. İkinci Dünya savaşı dönemi hızlı teknoloji atakları istiyordu. 1930'larda havacılık biliminin yeni ve sonsuz soluğu olacak "jet motoru" bu atak ile doğdu. Jet uçakların motorları, sağladıkları güç ile savaşın ve sonrasının kaderini değiştirdi. Jet motoru çalışma mantığı devamlı kendisini geliştirerek ilerledi. Her çeşitte bir adım daha ileri gidilse de uçak motoru çalışma prensibi temel mantığından hiç şaşmadı. Çek! Sıkıştır! Patlat! Püskürt!

Gelin bu adımları sırayla inceleyelim ve jet motorunu basitçe anlayalım.

Jet Motoru Çalışmaya Nefes Alarak Başlar!


ilginç bilgiler
Jet motoru, hava beslemesi ile çalışır. Giriş kısmının "türbin" denen parçaları, motorun havayı içine çekmesini sağlayan pallere (kanatlara) sahiptir. Motor ilk çalıştırma için harici olarak devir almaya başlar. Böylelikle havayı motorun içine çeker.

Motorların giriş kısmı çeşitli şekillerde olsa da havayı en kaliteli şekilde ve en bol hacimle çekmek için tasarlanmıştır. Jet motoru çalışma mantığı, havayı çeken türbin ile aynı mil üzerinde birçok farklı türbinin olmasına dayanır. Bu türbinlerin neden aynı sırada olduğunu yazının devamında açıklayacağız.

Sıkıştır!


jet uçakların motorları
Uçak motoru çalışma prensibi 2. adımda sıkıştırma mantığını uygular. Kompresyon denilen çekilen havanın sıkıştırılması işlemi motorun en temel işlevidir denilebilir.

Motor girişinden çok çok daha dar olan kompresör kısmına çok hızlı çekilen hava inanılmaz şekilde sıkışır. Bu da bizim itme kuvveti elde etmemizin ilk sırrıdır. Sıkışan hava motordan çıkmak için tek yol olan yanma odasına yönelmek ister çünkü; jet motoru çalışma mantığı sürekli hava akışı içerir.

Motor çalıştığı sürece hava sürekli motorun girişinden çıkışına doğru hareket eder. Kompresör alanında sıkışan hava katlanan hızı ve basıncı ile yanma odasına geçer.

Patlat!


uçak motoru nasıl çalışır
Jet motoru içinde sıkışmış olan hava, yanma odasında içine iğneler yardımı ile püskürtülen yakıt ile yakılarak kontrollü bir patlama elde edilir. Sıkışarak gelen hava yakıt ile karışıp yandığında ortaya çıkan patlama gazları çok daha büyük bir basınca sahip olur.

Bu gücü şöyle anlatalım; Bugatti markasının en son süper otomobili Chiron tam 1500 hp gücünde. Ortalama bir jet motoru ise bu arabanın 10 tanesinin gücünü tek nefeste üretiyor. Yani tam tamına 15000 hp. Konu savaş uçakları ya da yolcu uçakları olduğunda rahatlıkla 50000 hp ve üzerinde güç üreten motorlardan bahsedebiliriz.

Yanma odasında elde edilen patlama ürünü son adım olan püskürtme için motorun egzoz ya da havacılık terimi ile nozzle kısmına doğru tüm gücüyle geçiş yapıyor.

Püskürt!


jet uçakların motorları
Jet motoru çalışma mantığı son adımda püskürtme eylemini gerçekleştiriyor. Çekilmiş, sıkıştırılmış ve en sonda yakıtla karıştırılıp patlatılmış basınçlı hava, nozzledan dışarıya püskürtülür. Böylelikle motorun bağlı olduğu aracı yerinden oynatacak olan itme gücü oluşur.

Uçak motoru çalışma prensibi itme sonucundan anlaşılacağı gibi Newton'un eylemsizlik kuralına dayanır. Jet uçakların motorları bir etki tepki mekanizmasıdır. Tabii motorlar sabit devirler, sabit güçler ile çalışmazlar. Şimdi anlattığımız her şeyi toparlayıp bu muhteşem güç nasıl kontrol ediliyor ona bakalım.

Jet Motoru Nasıl Kontrol Ediliyor?


jet motoru çalışma mantığı
Motorlar gaz kollarına bağlı ve sürat devir ile kontrol ediliyor. Günümüzde teknolojinin sağladığı imkanlar ile motora gönderilecek yakıt miktarı, motorun besleme basıncı gibi detaylar otomatik olarak sağlanıyor.

Fakat jet motorları ilk çıktığında bu kontrollerin hepsi pilot tarafından sağlanıyordu. Çok çeşitli jet motorları mevcut. Her motorun çalışma prensibi aynı temellere dayanıyor. Gaz kolunun ayarlandığı güç ihtiyacına göre motora yakıt sağlanıyor. Böylelikle daha az ya da daha çok yanma ile motor devri ayarlanıyor.

garip bilgiler
Başta dediğimiz birçok türbinin aynı mil üzerinde oluşu sebebi burada ortaya çıkıyor. Aynı mil üzerindeki türbinler aynı hızda dönüyor. Böylelikle her an ihtiyaç olan hava miktarını motora sağlayabiliyorlar.

Aynı hızdaki türbinler farklı çaplarda oldukları için havayı basınçlı hale getirebiliyor ve bu basıncı koruyabiliyorlar. Bu sayede de motorun farklı alanlarından geçen havanın etkinliği korunuyor.

NASA, Uçak Kanadı Konusunda Çığır Açıcı Bir Yapı Tasarladı!