Türk adı ile kurulan ilk Türk devleti, Göktürk Devleti'dir. Orta Asya'da en geniş sınırlara ulaşmayı başaran Göktürkler, Birinci Göktürk Devleti ve İkinci Göktürk Devleti şeklinde ikiye ayrılırlar. Türk tarihinin ilk milli alfabesi olan Orhun alfabesini oluşturdular. Türk adını kullanmaları, bağımsızlık için isyan etmeleri ve milli bir alfabe oluşturmaları Göktürk Devleti özellikleri arasında en belirgin olanlarıdır. Göktürk Devleti önemli olayları, en iyi zamanları ve kuruluş yıkılış tarihi dahil olmak üzere bütün bilgileri sizler için derledik.

Birinci Göktürk Devleti Özellikleri


gokturk devleti ozellikleri

  • Asya Hun Devleti'nin yıkılmasından sonra Avar Devleti'ne bağlı olarak yaşadılar. Bumin Kağan öncülüğünde ayaklanma ile Ötüken'de 1. Göktürk Devleti kuruldu.

  • Birinci Göktürk Devleti kuruluş ve yıkılış tarihleri; kuruluş 552, yıkılış 659'dur.

  • Bumin Kağan ''İl Kağan'' unvanını aldı.

  • Dağınık şekilde yaşayan Türk boyları bir bayrak altında toplandı ve Orta Asya'da, Asya Hun Devleti'nden sonra ikinci büyük Türk devleti kurulmuş oldu.

  • Ülkeyi doğu ve batı şeklinde ikiye ayıran Bumin Kağan, batı yönetiminin idaresini yabgu unvanı ile kardeşi İstemi Kağan'a verdi.

  • Bumin Kağan vefat edince yerine oğlu Kolo geçti. Bir süre sonra o da ölünce, devletin başkanı Mukan Kağan oldu. Mukan Kağan dönemi, 1. Göktürk Devleti'nin en güçlü dönemidir.

  • Mukan Kağan, devletin batı kısmının yönetimini amcası İstemi Yabgu'ya devretti.

  • Birinci Göktürk Devleti en önemli özellikleri arasında Avar Devleti'ne son verilmesi yer alır.

  • Çin, baskı altına alındı.

  • İstemi Yabgu, İpek Yolu hakimiyeti için Sasani Devleti ile işbirliği yapıp, Akhun Devleti'nin yıkılmasını sağladı.

  • Diğer Birinci Göktürk Devleti önemli özellikleri; İstemi Yabgu, Sasaniler İpek Yolu'na geçince, Bizans ile işbirliği yaptı ve Sasanileri yenilgiye uğratarak devletin sınırlarını Büyük Okyanus'tan Volga Nehri'ne kadar genişletti.

  • Doğu yönetimini elinde bulunduran Mukan Kağan vefat edince, yerine Tapo Kağan geçti.

  • Tapo Kağan; Budizm dinini benimsedi, dış politikada Çin'in etkisinden kurtulamadı ve Çin'e ait olan lüks tüketim mallarının ülkeye girişine izin verdi. Kendisinin bu tarz uygulamaları devleti zayıflattı.

  • Sonrasında başa geçen İşbara Kağan oldu. Onun döneminde ise Çin, Türkleri asimile etmeye çalıştı.

  • İstemi Yabgu ölünce, 1. Göktürk Devleti batı kanadı zayıfladı.

  • Çin'in böl, parçala ve yönet politikasına dayanamayan 1. Göktürk Devleti, 582 senesinde ikiye ayrıldı.

  • Doğu Göktürk Devleti 630, Batı Göktürk Devleti 659 senesinde Çin'in egemenliğine girdi.


İkinci Göktürk Devleti'nin Özellikleri


göktürk
İkinci Göktürk Devleti özellikleri;

  • Batı Göktürk Devleti, yaklaşık olarak 50 yıllık bir Çin esareti sonrasında Çin'e karşı tekrar bağımsızlık mücadelesine girişti.

  • Kutluk Kağan etrafında birleşen Türkler sayesinde, 2. Göktürk Devleti kuruldu.

  • İkinci Göktürk Devleti kuruluş yıkılış tarihi şöyledir; kuruluş 682 ve yıkılış 744.

  • Devletin merkezi Ötüken oldu.

  • Kutluk Kağan, İlteriş unvanı ile kağan seçildi.

  • İlteriş Kağan, devleti kurduktan sonra kardeşi Kapgan Kağan'ı şad, diğer kardeşi Tosifu'yu ise yabgu ilan etti.

  • Tonyukuk ise bu dönemde vezir yapıldı.

  • İlteriş Kağan zamanında Çin'e seferler düzenledi ve devletin merkezi Karakurum'a taşındı.

  • İlteriş Kağan ölünce, yerine kardeşi Kapgan Kağan geçti.

  • Kapgan Kağan döneminde İkinci Göktürk Devleti politika özellikleri şöyle açıklanabilir; Çin'de yaşayan Türklerin Ötüken'e dönmesini sağlamak, Çin'i sürekli olarak baskı altında tutmak, Orta Asya'da bulunan Türk boylarını Türk egemenliğinde toplamak.

  • Kapgan Kağan, bu politikaları hayata geçirmek için Çin'e 20'den fazla sefer uyguladı.

  • Çin'in kışkırttığı Bayırkular, Kapgan Kağan'ı öldürdüler.

  • Kapgan Kağan öldükten sonra oğlu İnal onun yerine geçti.

  • İnal'ın kağanlığı Kül Tigin ve Bilge Kağan tarafından kabul edilmedi. Tonyukuk'un yardımları ile İnal, saf dışı bırakıldı.

  • İlteriş Kağan'ın oğullarından biri olan Bilge, Kağan oldu. Kül Tigin orduların başına geçti ve ülkenin batı kesimini yönetti.

  • Tonyukuk danışman yapıldı.

  • Vezir Tonyukuk, batılı yazarlar tarafından Türklerin Bismarck'ı olarak adlandırılmıştır.

  • İkinci Göktürk Devleti önemli özellikleri; Bilge Kağan, Çin ile yapılan Şantan Savaşı'nı kazandı ve Çin'i vergiye bağladı. Türk boyları da Göktürk egemenliğine girdi.

  • Bilge Kağan ölünce başa geçen kişiler ülkeyi iyi yönetemediler. Taht mücadeleleri, devletin ve ordunun zayıflamasına neden oldu. İç çatışmalar arttı.

  • Bu durumlardan yararlanan Uygur, Basmil ve Karluk toplulukları iş birliği yaptı. 744 senesinde 2. Göktürk Devleti yıkıldı.


Göktürk Devleti Açısından Önemli Olan Orhun Yazıtları'nın Özellikleri Nelerdir?


orhun yazıtları, göktürk devleti kuruluş yıkılış tarihi

  • XIX. yy'da Moğolistan'ın Orhun Vadisi'nde bulundu.

  • Türk tarihi ve edebiyatının, okunabilen en eski örnekleridir.

  • 2. Göktürk Devleti zamanında ve VIII. yy başlarında oluşturuldu.

  • Kitabeler Vezir Tonyukuk , Kül Tigin ve Bilge Kağan Adına dikildi.

  • Yazıtlar, Vezir Tonyukuk ve Yolluğ Tigin tarafından yazıldı.

  • İsveçli subay Strahlenberg'in bulduğu kitabeler, Danimarkalı dil bilimci Wilhelm Thomsen ve Rus Türkolog Radloff tarafından okundu.

  • Metinler, Danimarka Kraliyet Akademisi tarafından kamuoyuna tanıtıldı.


 

Osmanlı’da Tımar Sistemi Nedir? Nasıl İşler?