Divan edebiyatı nedir? Türklerin müslümanlığı kabul etmelerinden hemen sonraki dönemde, İslam medeniyetinin bilim, inanç ve kuralları çerçevesinde ortaya koydukları edebiyata Divan edebiyatı deniliyor. Divan edebiyatının dili nedir, özellikleri nelerdir? Bu yazıda divan edebiyatı sanatçıları, şairleri hakkında da detaylı bilgiyi bulabilirsiniz. 

Bu edebiyat dönemi, 13. yy'da Arap ve daha çok Fars (İran) edebiyatının estetik yapısı üzerine kuruldu. Çeşitli kültür kaynaklarından meydana geldi. Divan edebiyatı genelde şiir ağırlıklı işlenmiştir. Nesre çok az yer verilmiştir. Bu dönem Yüksek Zümre, Havas, Saray, Klasik edebiyat gibi isimler ile anılsa da, genel anlamda Divan edebiyatı şeklinde bilinir. Divan edebiyatı ve Divan edebiyatının dili nedir, özellikleri nelerdir anlatalım.

Divan Edebiyatı Nedir? Divan Edebiyatı Sanatçıları Kimlerdir?


Divan edebiyatı nedir, sanatçıları ve şairleri kimler? Divan edebiyatının dili nedir, özellikleri nelerdir?
Divan edebiyatı, İslam medeniyetinin inanç ve kuralları çerçevesinde oluşturulmuş olan bir edebiyat türüdür. 13. yy'da ortaya çıkmıştır. Bu edebiyat türünün kaynaklarını şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Hadisler ve Kur'an ayetleri

  • İslam tarihi

  • Dini bilimler (fıkıh, kelam, tesfir)

  • Tasavvuf inancı

  • İran mitolojisi

  • Peygamber ve evliya öyküleri

  • Efsanevi olaylar

  • Türk gelenek ve görenekleri

  • Atasözleri

  • Çağın bilimleri (felsefe, astronomi, fizik, kimya, simya, musiki)


Divan Edebiyatının ve Bu Dönemdeki Şiirin Genel Özellikleri


Divan edebiyatı nedir, sanatçıları ve şairleri kimler? Divan edebiyatının dili nedir, özellikleri nelerdir?
Divan edebiyatı şiir ağırlıklıdır. Divan edebiyatı sanatçıları hakkında bilgi vermeden önce, divan edebiyatının genel özellikleri nelerdir söz edelim:

  • Divan şiiri kuralcıdır. Sınırları, teması ve şekil özellikleri önceden belirlenmiştir.

  • Divan edebiyatının dili nedir? Arapça ve Farsça tamlamalar ile yüklüdür. Osmanlıca ismi verilen ağır ve ağdalı bir dile yer verilmiştir.

  • Genelde aruz ölçüsü tercih edilmiştir. Kadı Burhanettin, Aşık Paşa, Nedim, Şeyh Galip gibi divan edebiyatı sanatçıları, hece ölçüsünü de kullanmışlardır.

  • Nazım birimi beyittir. Bazı zamanlar bentlerden de yararlanıldı.

  • 19 adet nazım biçimi kullanıldı. Mesnevi ve rubai İran edebiyatına, şarkı ve tuyuğ da Türk edebiyatına aittir. Geri kalan tüm nazım biçimleri ise Arap edebiyatınındır.

  • Beyitler kendi içinde anlam bütünlüğü taşır. Bütün güzelliği değil, parça güzelliğine önem verilir.

  • Tam ve zengin uyak kullanılmıştır.

  • Göz için uyak anlayışına bağlı kalındı.

  • Şiirler, işledikleri konuları göre isim alırlar. Tevhit, naat, münacaat, hicviye, mersiye gibi.

  • Şiirler konu bakımından kısadır. Aşk, kadın, şarap, ahlak ve din gibi konular ele alınır.

  • Divan şiirinde esas olan aşktır. İlahi ve beşeri aşk, platonik bir şekilde yansıtılmıştır.

  • Divan edebiyatı sanatçıları, şairleri ise daima aşıktır. Sevilen ise her zaman vefasız ve cefakardır. Genelde soyut ve karşılıksız aşktan söz edilmiştir.

  • Edebi sanatlara fazlaca yer verilmiştir.

  • Konudan çok, konunun işleniş biçimine önem verilmiştir.

  • Şairin amacı bir düşünce iletmekten ziyade, sözü sanatlı bir şekilde sunmaktır.

  • Ahenk, divan şairleri için önemli bir unsur olmuştur.


Divan Edebiyatı Sanatçıları, Şairleri ve En İyi Temsilcileri


Divan edebiyatı nedir, sanatçıları ve şairleri kimler? Divan edebiyatının dili nedir, özellikleri nelerdir?

Hoca Dehhani (13. Yüzyıl)



  • Divan şiirinin Anadolu'daki kurucusu olmuştur.

  • Moğol istilası sırasında Horosan'dan gelip Konya'ya yerleşmiştir.

  • Selçuklu Sultanı Alaaddin Keykubat zamanında yaşamıştır.

  • Şiirlerinde tasavvuf etkisi yoktur.

  • Yaşadığı zamanı, elinden geldiğince zevk ve eğlence içerisinde geçirmekten yana olduğunu şiirlerinde vurgulamıştır.

  • Fars edebiyatından etkilenmiş ve aşk temasını işlemiştir.

  • Selçuklu Şehnamesi eseriyle ün kazanmıştır.


Mevlana (13. Yüzyıl)



  • 1207'de Horosan'ın Belh kentinde doğdu.

  • 1221'de babası Bahaeddin Veled ile birlikte Konya iline yerleşti.

  • 1244 senesinde Konya'ya gelmiş olan Şems-i Tebrizi ile tanıştı.

  • Şems-i Tebrizi'nin etkisinde kalarak gerçek mistik ruhu keşfetti.

  • Şems'ten aldığı ruhla yazdığı şiirlerini ise Divan-ı Kebir isimli eserinde toplamıştır.

  • İslam aleminin en büyük şairi olarak bilinir.

  • Şiirlerini aşk, heyecan ve düşünce üzerine kurmuştur.

  • Tüm insanlığa kucak açan bir tasavvuf bilginidir.

  • Tükenmez bir hoşgörünün temsilcisidir.

  • Yapıtlarında kıssadan hisseyi amaçlamıştır.

  • Eserleri; Mesnevi, Divan-ı Kebir, Yedi Meclis, Ne Varsa İçinde.


Divan Edebiyatı Sanatçıları: Nesimi (1396-1417)


nesimi

  • Bağdat yakınlarındaki Nesimi kasabasında dünyaya gelmiştir. Peygamber soyundan geldiği için Seyyid Nesimi olarak tanındı.

  • Kur'an'daki harflerden anlam çıkarmak olan hurufiliği benimsedi.

  • Düşünceleri şeriata aykırı görüldüğü için ölüme mahkum edildi.

  • Azeri Türkçesi ve sade dil tercih etti.

  • Tuyuğ türündeki şiirleri ile tanınır.


Aşık Paşa (1277-1334)



  • Yunus Emre'nin etkisinde kalarak hem hece hem de aruz ile şiirlerini oluşturdu.

  • Yapıtlarında sade bir dil tercih etti.

  • Türkçe'nin Anadolu'da bir edebiyat dili olarak yerleşmesine katkı sağladı.

  • Yaklaşık 12 bin beyitten oluşan Garipname isimli eseri, ahlaki ve didaktik bir mesnevidir. Bir diğer önemli eseri ise Fakirname'dir.


Divan Edebiyatı Sanatçıları: Kadı Burhanettin (1344-1399)


kadı burhaanettin

  • Kadılık, vezirlik, hükümdarlık yapmıştır.

  • Azeri Türkçesi ile şiirler yazmıştır.

  • Farsçadan etkilenmesine rağmen sade bir dil kullanmıştır.

  • Fars edebiyatı manzumlarını divan edebiyatına taşımıştır.

  • Tuyuğ'un kurucusudur.

  • Tasavvuftan kurtulsa da daha çok dünya zevklerine hitap eden şiirler yazmıştır.

  • Aruzun yanı sıra heceyi de kullanır.

  • Tek eseri divanıdır.


Gülşehri (1344-1399)



  • Tasavvuf şairidir. Mesneviliği yaymaya çalışmıştır.

  • Sultan Veled'in isteği ile Kırşehir'de bir Mevlevi tekkesi kurmuş ve şeyhlik yapmıştır.

  • Felekname isimli eseri, ahlaki ve didaktik bir eserdir.


Ahmedi (1344-1413)



  • Dönemin en fazla eser vermiş şairidir.

  • İskendername isimli eserin çevirisini yapmıştır. Bu eserin sonuna Osmanlı padişahları ile ilgili bir bölüm eklemiştir. Bu yönüyle İskendername, günümüze kalan ilk Osmanlı tarihi belgesidir.

  • Esrarname, Cemşid ü Hurşid, Mirkatül Edeb ve Tervihül Ervah en önemli eserleridir.


Divan Edebiyatı Sanatçıları: Süleyman Çelebi (1346-1422)


divan edebiyatının özellikleri

  • Edebiyatımızda, tanınmış en iyi mevlid yazarıdır.

  • Bursa Ulu Cami'nin imamlığını yapmıştır.

  • En önemli eseri Hz Muhammed'in hayatını anlattığı Kurtuluş Vesilesi'dir.


Ahmet Paşa (15. Yüzyıl)



  • Fatih döneminin en büyük şairidir.

  • Sultanı Şuara unvanını almıştır.

  • Kerem Kasidesi ile ün kazanmıştır.

  • Güneş Kasidesi'ni de Fatih Sultan Mehmet için kaleme almıştır.

  • Türk edebiyatında nazire yazma geleneğini başlatan şairdir.


Ali Şir Nevai (1441-1519)



  • 15. yüzyılda Çağatay edebiyatının en büyük şairidir.

  • 30'u aşan Türkçe ve Farsça eseri vardır. Eserlerinde Türk dil birliğini kurmaya çalışmıştır.

  • Muhakemetü'l Lugateyn isimli eserinde Türkçe ile Farsçayı karşılaştırmıştır.

  • Edebiyatımızın ilk hamse sahibidir. Mesnevilerinde klasik İran edebiyatı konularını işlemiştir.

  • 4 Türkçe, 1 Farsça divanı vardır.


Divan Edebiyatı Sanatçıları: Fuzuli (1495-1556)


fuzuli

  • Şiirlerini Azeri Türkçesi ile kaleme aldı.

  • Dönemine göre oldukça sade bir dille yazdı.

  • Divan edebiyatının en lirik şairidir.

  • Şiirlerindeki en önemli öğe tasavvuf ve aşktır.

  • Manevi aşkı işler.

  • Uzun süre boyunca Hz. Ali'nin türbesinde türbedarlık görevinde bulundu.

  • Su Kasidesi adlı eseri ile ünlüdür. Diğer önemli eserleri; Leyla ile Mecnun, Bengü Bade, Şikayetname'dir.


Baki (1526-1600)



  • Şairler Sultanı olarak bilinir.

  • Kanuni'nin övgüsü ve desteği sayesinde kısa bir süre içinde büyük üne kavuşmuştur.

  • Baki, söyleyiş ve ahenk ustasıdır.

  • Şiirleri biçim bakımından kusursuzdur.

  • Tasavvuftan etkilenmez, maddi aşkı ele alır.

  • Dizelerinde İstanbul Türkçesini kusursuz şekilde kullanmıştır.

  • Mesnevisi yoktur.

  • Kanuni Mersiyesi isimli eseriyle tanınır.


Divan Edebiyatı Sanatçıları: Bağdatlı Ruhi (16. Yüzyıl)



  • Divan şiirinde toplumsal eleştirinin ilk temsilcisidir.

  • Hiciv ağırlıklı yazmıştır.

  • Terkibibent isimli eseriyle tanınır. Bu eserinde insanların zayıf ve eksik yönlerini dile getirmiştir.


Nedim (1681-1730)


nedim

  • Lale Devri şairidir. Bu dönemi eserlerinde iyi biçimde yansıtmıştır.

  • Divan'daki gazellerinde İstanbul'u, dönemin olaylarını, eğlencelerini işlemiştir.

  • Maddi aşkı işlemiştir. Sevgilileri gerçek hayattaki güzelliklerdir.

  • Kadın, aşk, şarap, tabiat gibi konuları ele almıştır.

  • İstanbul Şairi olarak tanınır.

  • Mahlas kullanmaz

  • Mesnevisi yoktur.


Şeyh Galip (1757-1799)



  • Divan şiirinin son büyük şairi kendisidir.

  • 3. Selim ve yakınları tarafından beğenilmiş ve övülmüştür.

  • En önemli eseri Hüsn-ü Aşk'tır.

  • Süslü, ağır bir dil tercih etmiştir.

  • Sebkihindi tarzının en önemli temsilcisi sayılır.


Divan Edebiyatı Diğer Önemli Sanatçıları, Şairleri


divan edebiyatının özellikleri

  • Sultan Veled

  • Ahmet Fakih

  • Şeyyat Hamza

  • Nesimi

  • Haliloğlu Yahya Burgazi

  • Şeyhi

  • Güvahi

  • Necati Bey

  • Hamdullah Hamdi

  • Zati

  • Muhibbi

  • Taşlıcalı Yahya

  • Nefi

  • Nabi

  • Naili

  • Neşati

  • Enderunlu Vasıf

  • Keçecizade İzzet Molla

  • Yenişehirli Avni


Divan Nesrinin Özellikleri Nelerdir? Divan Edebiyatı Nesir Sanatçıları Kimlerdir?


divan edebiyatı şairleri

Divan edebiyatı nedir açıkladık. Divan edebiyatı şairlerinden söz ettikten sonra, bu dönemde az olsa yer verilen nesirden bahsedelim. Divan nesrinin özellikleri şunlardır:

  • Şiirden daha az gelişmiştir.

  • Konu ve düşünceden ziyade, söyleyiş güzelliğine önem verilmiştir.

  • Yazarın amacı, sanatlı bir söyleyiş yaratmaktır.

  • Eserlerin hiçbiri, paragraflara bölünerek yazılmamıştır.

  • Dil, yabancı sözcük ve tamlamalar ile yüklüdür.

  • Söz sanatları ve mecazlar kullanılmıştır.

  • Ahenk yaratılmaya çalışılmıştır.

  • 3 tür nesir anlayışı vardır; süslü, orta ve sade nesir.


Divan Edebiyatı Nesir Sanatçıları Kimlerdir?


divan edebiyatı sanatçıları

  • Sinan Paşa

  • Mercimek Ahmet

  • Babür Şah

  • Latifi

  • Sehi Bey

  • Seydi Ali Reis

  • Katip Çelebi

  • Evliya Çelebi

  • Nergisi

  • Veysi

  • Peçevi İbrahim Efendi

  • Naima

  • Yirmisekiz Çelebi Mehmet


Tanzimat Dönemi Edebiyatı Oluşumu, Özellikleri ve Sanatçıları