Bibliyografya ne zaman ortaya çıktı, türleri nelerdir ve nasıl oluşturulur? Öncelikle bibliyografya nedir diyenlere cevap olarak, 15. yüzyıldan bu yana kullanılan günümüz deyimiyle bir kaynakça olduğunu söylenebiliriz. 15. yüzyıla kadar uzanan yolculuğunda bibliyografya, zamanla farklı dillere ve kültürlere yerleşmiş ve çeşitli türlerde kullanılmaya devam etmiştir. 

Osmanlı'da Tanzimat döneminden sonra dilimize girmeyi başaran kitap bilimi yani bibliyografya, matbaanın keşfedilmesinin ardından ortaya çıkan bir bilim dalıdır. Matbaa ile birlikte kitapseverlerin, ilim insanlarının ve kütüphanecilerin bazı ihtiyaçları doğrultusunda bibliyografyalar hazırlanmaya başlanmıştır. Bu süreçte ilim adamları, kitapların çoğalmasını, kitap listelerinin oluşturulmasını ve kitapların sıralanmasını istiyorlardı. Bibliyografya türleri nelerdir, bibliyografyalar nasıl oluşturulur kapsamlı şekilde ele alalım.

Bibliyografya Nedir ve Ne Zaman Ortaya Çıktı?


bibliyografyanedir türleri
Bibliyografya isim kökeni olarak, Yunanca'da biblios (kitap) ile grapho (yazma) kelimelerinden türemişken, Osmanlıca'da ise esami-i kütübi, ilm-i kütüp, ilm-i tarif’ül kütüp ve kitabiyat terimleri ile bilinmekteydi.

Günümüzde kitaplarda sıkça kullanılan kaynakça bölümü yani bibliyografya, kitap bilgisi ve kitaplar hakkında yazı olarak karşımıza çıkmaktadır. Aynı zamanda literatür kelimesi ile yakın anlamda kullanılmakta olan bir terimdir. Bibliyografyanın ne zaman ortaya çıktığını açıklayalım. Avrupa’da 17. yüzyıldan itibaren kullanılmaya başlanmıştır.

Daha sonra 19. yüzyılda çok daha fazla önem kazanan bibliyografya için çeşitli kurallar oluşturulmuştur. Hazırlanan uluslararası bibliyografya yazın, dipnot ve kaynakça kuralları ile birlikte varlığını resmi olarak ispat etmiş ve kalıcılığını sağlamıştır. Bu kurallara örnek olarak MLA Yöntemi, APA 6.0 Yazım Dipnot Kuralları gösterilebilir.

bibliyografya nedir türleri
Bibliyografyanın kullanıldığı ilk yazı ise Johannes Trithemus’un Liber de Scriptoribus Ecclesiassiticis isimli bir yazısıdır. Osmanlı Devleti’nde ilk örneğini ise Katip Çelebi hazırlamıştır, bu durum ise 17. yüzyıla tekabül etmektedir.

Türkiye’de ise 1935 yılından bu yana Türkiye sınırları içerisinde basılmış olan bütün kitapların, broşürlerin, harita ve atlasların, gazete ve dergilerin ve diğer tüm yayınların bibliyografik künyelerini açıklayan Türkiye Bibliyografyası oluşturulmaktadır.

bibliyografya nedir Bibliyografya nasıl oluşturulur

Bibliyografya Nasıl Oluşturulur?


Bu sorulara yanıt olarak belli ana konular ortaya çıkmaktadır. Bibliyografyanın oluşturulma sırasında dikkat edilmesi gereken bazı kurallar vardır. Bu kurallar sırasıyla belirtilirse şu şekildedir; yazar ile eserin yani tercüme ile mütercimin adı, kitabın basıldığı tarih, kitabın yayıncısı, yayınlandığı yıl, cilt ve baskı yeri, basım tarihi ve eserden alıntı yapılmış ise sayfa numarası ve gerekirse sayfa adedi yer alır.

Bibliyografya nedir türleri ne zaman ortaya çıktı nasıl oluşturulur
Farklı açılarla hazırlanan bibliyografya, belli bir konu üzerinde ya da bütün konuları kapsayacak şekilde ele alınabilir. Aynı zamanda tek bir yazara ait eserleri veya belli bir tür içinde yayınlanmış olan eserleri de konu edinebilir.

bibliyografyanedir

Bibliyografya Türleri Nelerdir?


Kitap bilimi anlamına gelen bibliyografyanın zaman içerisinde gelişmesi ile birlikte kütüphanecilikte kullanımı yaygınlaşmıştır. Eş zamanlı büyüyen ve gelişen bu iki alan sayesinde, kitap biliminin türleri ortaya çıkmaya başlamıştır.

Bibliyografya nedir türleri ne zaman ortaya çıktı nasıl oluşturulur
Bibliyografyalar, hazırlanış amaçlarına göre çeşitli türlere ayrılır. Kendi içerisinde oluşan bu türler kategori olarak zamana, içeriğe ve ele alınış türüne göre farklılaşır. Bu durumda zaman içerisinde 4 ana madde üzerinden, 12 alt tür olarak kategorilenmiştir. Bibliyografya türleri nedir sıralayalım:

bibliyografyanedir

Mahiyet Türleri



  • Bu tarz bibliyografyalar basit, tahlil ve tenkid olarak üçe ayrılır.

  • Bilgilendirmeyi en yüzeysel olandan en detaylı olana kadar yapar.


Zaman Bibliyografyası



  • Bu tür ise kendi arasında tamamlanmış ve periyodik olarak ikiye ayrılır.

  • Tamamlanmış olan bibliyografya, belli bir tarih içerisinde yayınlanmış olan eserleri ya da belli bir tarihe kadar basılmış olan eserleri ele alır.

  • Periyodik bibliyografya ise belirlenen bir konu dahilinde eserleri muntazam bir şekilde inceler.


Bibliyografya nedir türleri ne zaman ortaya çıktı nasıl oluşturulur

Düzenlemeleri Açısından Bibliyografya 



  • Alfabetik bibliyografya, yazarların isimlerine göre ve yazanı belli olmayan eserleri ise kitap ismine göre ele alarak bünyesinde bulundurur.

  • Sistematik olan bibliyografyada, eserler genel konulara göre dizinlenir.

  • Bir diğer alt tür olan kronolojik bibliyografyada da ele alınan eserler yayınlanış tarihine göre incelenir.


Şemulleri Açısından Bibliyografya



  • Bu tür ise kendi arasında 4 türe ayrılmaktadır.

  • Milli bibliyografyalar bir devlet içerisinde yayınlanmış ve kaleme alınmış eserleri ya da aynı dile sahip olan eserleri inceler.

  • Milletlerarası bibliyografyalar, dil ve ülke fark etmeksizin bütün eserleri ele alma hakkına sahiptir.

  • Genel olan bibliyografyalar, konu ayrımı yapmadan bütün eserleri bünyesinde bulundurabilir.

  • Özel bibliyografyalar ise tek bir konu dahilinde ya da birbirine yakın olan konuları işleyen eserleri ele alan bir türdür.


bibliyografya nedir Bibliyografya ne zaman ortaya çıktı

Bibliyografyanın, 4 ana madde ile türlere ayrıldığı ve alt türleri ile de birleşince fazlasıyla detaya indiği söylenebilir. Bu durum son yıllarda kitap biliminin içerisinde bulunan türlerin dünyaya tanıtılması için farklı bibliyografyaların da hazırlanmasına zemin oluşturmuştur.

Son zamanlarda ortaya çıkan bu yeni türlere ise Bibliyografyaların Bibliyografyası adı verilmektedir. Hazırlanan bu yeni türde ise eserlerin ele alınış biçimlerinde olduğu gibi çeşitli özellikler doğrultusunda belirlenmiş ve hazırlanmıştır.

bibliyografyanedir

Fecriati Sanatçıları Kimlerdir? Fecriati Edebiyatı Özellikleri Nelerdir?